|
Tarihçemiz sn. MUSTAFA ÖREN Hocamız tarafından hazırlanmıştır.Teşekkür ederiz.
ŞENKAYA TARİHİ
Yapılan çalışmalar ve araştırmalar Şenkaya ve çevresinin çok eski
tarihlerden itibaren iskan olunduğu, farklı devlet ve uygarlığın hakimiyet
sahası içerisinde yer aldığı ya da bunlara ait çeşitli hareketliliklerden
etkilendiğini ortaya koymaktadır. Bölgemizde bulunan çeşitli tarihi eserler
ve ele geçirilen arkeolojik bulgular bu etkileri göstermesi bakımından önem
taşımaktadır.
Ne var ki, bölge ile ilgili gerçekçi bir araştırmanın yapılmamış olması,
burada bulunan çok önemli tarihi eserlerin kaderine terkedilmiş olması,
hatta bir çok yerde hakkında doğru dürüst bir bilginin yer almaması bizler
için utanç verici bir tablo olduğu kadar, bölgeye yönelik ilgisizliğinde bir
belgesi niteliğindedir.
İlk dönemlerde Urartular’ın etki sahası içerisinde kalan ilçemiz daha
sonraları Sakalar’ın bir kolu olan Taolar’ın yurdu olmuş, V. Yy
da Kartli istilası ile Gürcistan sülalelerinin eline geçmiştir. Daha sonraki
dönemlerde sırasıyla Kimmerler, Medler, Selefküsler, Arsaklı hakimiyeti
altında kalacak ve Dayk Eyaleti sınırları içerisinde yer alacaktır. Roma,
Sasani, Gürcü-Bizans çatışmalarında ise sık sık el değiştiren yerleşim
alanlarında biri olacaktır ki zaman zaman elde edilen arkeolojik bulgular bu
bilgileri doğrular niteliktedir.
Şenkaya ve çevresi Hz Osman döneminde Habib Bin Mesleme komutasında ki İslam
ordularının Erzurum’a ulaşmasıyla İslam devleti ile tanışır. 1015 li
yıllardan sonra 1071 e kadar doğudan gelen Türk akınlarına sahne olan Doğu
Anadolu ve Erzurum gibi ilçemiz ve çevresi de bu hareketlilikten
etkilenecektir. Selçuklu hakimiyetine girecek olan Şenkaya zamanla
Saltuklular, Erzurum Selçukluları, kısa bir süre İlhanlılar, Timur,
Karakoyunlu ve Akkoyunlu devletleri, Şah İsmail ve Kıpçaklı Atabekler
idaresi altında kalmıştır.
Şenkaya’nın Osmanlı hakimiyetine geçişi, günümüzde hemen her kaynakta
yazıldığı ve birbirinin tekrarı bir yanlış şeklinde devam eden bilgilerde
yer aldığı gibi Yavuz Sultan Selim döneminde değil, 1536-37 yıllarında
Kanuni Sultan Süleyman döneminde olacaktır. Bu tarihten sonra Bardız merkez
olmak üzere bir sancak ihtiva edilecek ve Erzurum Beylerbeyliği’ne
bağlanacaktır.
Osmanlı Devleti döneminde tarihi süreçte farklı sancak ve eyaletler
içerisinde yer alacak hatta bir ara İran ile yapılan bir sınır tahsisinde
önemli bir kısmı İran hududunda kalacak olan Şenkaya, halk arsında 93 Harbi
olarak da bilinen 1877-78 Osmanlı Rus Harbi sonrasında Evliye-i Selase
içerisine alınarak savaş tazminatı olarak Ruslar’a bırakılacaktır. Her
biri birbirinden zor geçen ve Rusların Oblast dedikleri idare içerisinde
yaşanan esaret dolu kırk yıl boyunca çok sayıda insan bölgeden Anadolu
içlerine göç edecektir.
1800 lü yılların sonuna doğru sömürgeci batı tezgahında hazırlanan ve
servise sunulan azınlık hareketleri ve isyanları Osmanlı
İmparatorluğu’nda etkisini gösterecek ve bu hareketliliklerden Şenkaya
ve çevresi de nasibini alacaktır. Osmanlı Devleti’nin kaçınılmaz bir
son olarak girdiği I. Dünya Savaşı içerisinde açılan Kafkas Cephesi ve
Sarıkamış Harekatı esnasında Şenkaya ve köyleri, askeri harekat ve savaş
alanı olacak, tarihin ender gördüğü bir drama bizzat şahitlik edecek, bu
savaşta kaybettiğimiz binlerce vatan evladının da ebedi istirahatgahı
olacaktır.
Yaşanan Sarıkamış felaketi ve ardından gelen Rus işgali ve ilerleyişinden
sonra Şenkaya ve köyleri batı devletleri ve Rusya’nın ayaklandırdığı
ermeni çetelerinin gerçekleştirdiği katliamlara sahne olacaktır. Genç-yaşlı,
kadın -erkek, çoluk- çocuk çok sayıda vatandaşını şehit verecektir. Nüsünk,
Göreşken, Zakim, Çermik, Bardız,Nazırvans, Ersinek,Penek,Gosor,
Zadgerek,Mışıh, Eznos, Pertuvan,iğdeli, Zuvart, Barik, Eğitkom, Vağaver,
Vartanut,Kürkçü,Posik, Kerkilik, Hekesor,Baklaya…vs diğer köylerimizde
çok sayıda insan ya Ermeniler tarafında katledilecek ya da Ruslar tarafından
sürgüne gönderilecektir. Bu şekilde sadece Bardız’dan 193 kişi Sibirya
içlerine sürgüne gönderilecektir. Yaşananlar ile ilgili Başbakanlık Osmanlı
Arşiv kayıtları elimizde olup bu bilgileri daha tafsilatlı bir şekilde
doğrular niteliktedir.
Bölgede yaşananlar, yöre halkının bağımsızlık yolunda teşkilatlanmalara sevk
edecektir. 1917 yılının sonuna doğru Bakü İslam Cemiyeti Hayriyesi’nin
bir şubesi olarak Oltu İslam Komitesi kurulacaktır. Kurucuları içerisinde
Başta Hüseyin KÖYCÜ olmak üzere Molla Bilal’inde bulunduğu cemiyet
bölgede önemli çalışmalar yürütecektir. Hüseyin Köycü ve Molla
Bilal’in liderliğini yürüttükleri ve içerisinde bir kısmının ismini
bildiğimiz Şenkaya,Bardız, Zakim, Ersinek…vs diğer bir çok köyden
ileri gelenlerin oluşturduğu milis kuvvetleri ile bölge halkının ermeni
katliamlarına karşı korunması adına olağanüstü gayret gösterilmiş katliam ve
faciaların daha büyük olması engellenmiştir.
Ruslar’ın imzaladıkları antlaşma gereği çekilmeye başlamasıyla oluşan
boşluktan istifade eden Ermenilerin oluşturdukları teşkilatlar ile Müslüman
Türk halkına karşı başlattıkları kıyım ve terör artık dayanılmaz hale
gelmeye başlamıştı. Asırlardır Türk kimliğinin ve vatanının bekçisi olmuş
bir beldenin çektiği acılara son vermenin zamanı gelmişti. Suşehri’nde
bulunan III. Ordu Komutanı Vehip Paşa, 10 Ocak 1918’de I. Kafkas
Ordusu Komutanı Kazım Karabekir’e Erzincan, Erzurum ve Sarıkamış
yönünde hareket emri verildi. 12 Mart’ta Erzurum’un alınmasının
ardından ileri harekatına devam eden Türk ordusu Mürsel Bey komutasında
birliklerle 25 Mart’ta Otluyu düşman işgalinde kurtardı. Burada tüm
askeri birlik ve birimlerin toplanması için geçirilen birkaç günden sonra
bölgede direnişi yürüten Hüseyin Köycü, Molla Bilal liderliğindeki milis
kuvvetlerinin de destek ve yönlendirmeleri ile 1 Nisan’dan itibaren
Türk ordusu Bardız ve Gosor istikametlerinde ileri harekata yönlendirildi.
Türk ordusu önünden kaçan Ermeniler ise geçtikleri yerlerde insanlığın
utancı olacak sahneler bırakmaya devam etmekteydiler. 3 Nisan’da
başlayan harekat ile birliklerimiz Binbaşı Osman Nuri bey idaresinde 7
Nisan’a kadar Şenkaya ve köylerini düşman işgalinden kurtarmıştır.
Artık yıllardır süren esaret hayatı sona ermiş ve istiklal güneşi nazlı bir
gelin edasıyla Şenkaya semalarında parlamayan başlamıştır. Fakat Osmanlı
imparatorluğu’nun imzalamış olduğu mütareke gereği 1914 sınırlarına
geri çekilmeye başlaması henüz düşman işgalinden kurtuluşunun üzerinde 6 ay
geçmemiş olan ilçemiz içinde yeniden kara günlerin habercisi olmuştur.
1918-1920 yılları arasında devam eden ermeni katliamları nedeniyle yukarıda
isimlerini zikrettiğim köylerimiz ve diğer köylerden acıyı, gözyaşını
tatmamış yer kalmamıştır. Bu dönemde ilçemiz 6 Kasım 1918’den 18 Ocak
1919’e kadar Kars İslam Şurası, 18 Ocak 1919’dan 13 Nisan 1919
kadar da Cenubi Garbi Kafkas Hükümeti sınırları içerisinde yer almış,
C.G.K.H’nin İngilizler tarafında dağıtılmasının ardından Oltu Şura
Hükümeti’nin sınırları içerisinde yer almıştır. Başta Kazım Karabekir
ve Halid Paşa’nın komutasında yürütülen doğu harekatı ile bölge
Ermenilerden tamamen temizlenmeye başlanmış, Şenkaya’da içinde
bulunduğu Oltu Sancağı ile birlikte 17 Mayıs 1920’de anavatanla
birleşmesinin ardından vatanımızın ayrılmaz bir parçası olmuştur.
NOT: Şenkaya tarihi ile ilgili daha geniş bilgiyi ( Belgeler, harita,
grafik, kroki ve fotoğraflar eşliğinde) şu an bitme aşamasında olan ve
hazırlıkları yaklaşık beş yıldır devam eden Şenkaya Kitabı’nda
vereceğiz.
Mustafa ÖREN
Tarih Öğretmeni
İLÇENİN GENEL DURUMU :
Toplam Nüfusu: 16.740
Şehir Nüfusu: 3.647
Köy Nüfusu: 13.093
Belde Sayısı: 5
Köy Sayısı: 47
Yüzölçümü(km2): 1.423
İl'e uzaklığı (km): 185
SENKAYA ILCEMIZE ULASIM
İlçemize Ulaşım;
1-Erzurum'dan Artvin-Tortum-Narman -Oltu,
Devlet Karayolunu takip ederek...
2-Erzurum'dan Artvin-Tortum-Uzundere -Oltu,
Devlet Karayolunu takip ederek...
3- Kars'tan - Göle İlçesi- Akşar Takip ederek
Şenkaya İlçemize ulaşabilirsiniz
Zümrüt Köyüne Ulaşım;
1-Oltu’dan Göle istikametine giderken
Paşalı Köyünden saparak Turnalı Köyü
istikametine devam edip Turnalı köyünden
geçerek gidilebilir.
2-Oltu’dan Göle istikametine giderken
Akşar’a gitmeden Gaziler yoluna
saparak Bardız Çayı paralelindeki yolu takip
edip Kop mezrasından sapılarak Kop’a
gitmeden direk olarak gidilebilir.
3-Sarıkamış’tan Gaziler istikametine
giderken gene Bardız Çayı paralelindeki yolu
takip edip Kop mezrasından sapılarak
Kop’a gitmeden direk olarak gidilebilir.
|
Haber
